آیت الله العظمی خویی چگونه با روش تدریس منحصر به فرد خود، تحول بزرگی در حوزه علمیه ایجاد کردند؟
آیتالله العظمی خویی در تدریس خود بر اساس یک شیوه خاص و سازمانیافته عمل میکردند که در آن، ابتدا بر تدریس کامل و جامع اصول فقه تمرکز داشتند و سپس به مباحث فقهی میپرداختند. این ترتیب و اولویتبندی در تدریس، به طلاب کمک میکرد تا مبانی اصولی را بهطور عمیق و روشن درک کنند و سپس در قالب آن مبانی، مسائل فقهی را استنباط نمایند. همچنین شیوه تدریس ایشان با تأکید بر دقت در سند و دلالت احادیث، رعایت اعتدال در بیان مطالب، و استفاده از زبان عربی فصیح و روان، از ویژگیهای برجستهای برخوردار بود که باعث موفقیت و استقبال گسترده از درسهای ایشان در حوزه علمیه نجف شد.
محل تدریس
نخستین دوره درس آیتالله العظمی خویی در مقبرهای در حرم امام علی (علیهالسلام) تشکیل شد، ولی پس از چند تغییر مکان بهسبب فزونی شاگردانش مسجد خضرا، در جوار حرم، محل ثابت تدریس و دیگر فعالیتهای علمی و اجتماعی و مذهبی ایشان شد. در سالهای پایانی، مجلس درس فقه وی در مدرسه دینی دارالعلم که خودشان ساخته بودند، تشکیل میشد
روش تدریس آیت الله العظمی خویی
از آیت الله العظمی خویی نقل شده است که ایشان در مقام تدریس، نخست تمام همت خود را بر اصول فقه متمرکز کرده بودند تا یک دوره اصول را بهطور کامل و جامع، به اصحاب درس خود انتقال دهند و سپس به سراغ فقه روند.
تأمل در تاریخ نگارش و انتشار تقریرات گوناگون درسها و نیز تاریخ تقریظهای آیتالله العظمی خویی بر این آثار نیز مؤید اینمطلب است.
آیتالله العظمی خویی شش دوره کامل خارج اصول تدریس کردند و دوره هفتم، بهسبب اشتغال ایشان به مرجعیت، تنها تا مبحث ضدّ ادامه یافت، ولی درس خارج فقه ایشان به مدت شصت سال، پیوسته برقرار بود.
مباحث دوره ششم درس خارج اصول و نیز بسیاری از مباحث فقهی ایشان ضبط شده است. درس خارج اصول ایشان به منزله شرح و نقادی کتاب کفایة الاصول تألیف آخوند ملامحمدکاظم خراسانی بود؛ ایشان نخست به بررسی آرای مؤلف میپرداختند و سپس آرای دانشمندانی را که نظرشان در این کتاب مطرح شده، بررسی میکردند، از جمله آرای محمدحسین اصفهانی صاحب فصول، محمدتقی اصفهانی صاحب هدایة المسترشدین، میرزای قمی صاحب قوانین الاصول و شیخ انصاری، آنگاه آرای معاصران و شاگردان برجسته آخوند و استادان خود از جمله نائینی، محقق اصفهانی و آقاضیاء عراقی را نقل میکردند و سرانجام رأی خودشان را بیان میکردند.
در خارج فقه، آیتالله العظمی خویی نخست بر محور مکاسب شیخ انصاری و مصباح الفقیه حاجآقارضا همدانی و از ۱۳۳۶ش بر محور عروة الوثقی، اثر مشهور سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، تدریس میکردند.
بیشتر بخوانید: هیچگاه در درس و بحث توقف نداشتم
ازآنرو کتاب عروة الوثقی محور درس آیتالله العظمی خویی قرار گرفت که مشتمل بر فروع مهم و مسائل فراوان و مورد ابتلا بود. خویی در درس فقه نیز پس از نقل دیدگاههای شماری از فقیهان متقدم و متأخر و نیز صاحب عروة الوثقی (اثر محور) و شروح و حواشی مهم آن، نظر برگزیده خود را بیان و مدلل میکردند
شیوه و ویژگیها روش تدریس
روش تدریس ایشان این بود که پس از القای کامل درس، حدود یک ساعت به پرسشهای شاگردانش پاسخ میدادند.
شاگردان آیتالله العظمی خویی قدرت بیان و دانش لغوی و ادبی ایشان را ستودهاند. ایشان درسهای خود را به عربی فصیح و روان القا میکردند.
مطالب درس آیتالله العظمی خویی دارای انسجام و نظم منطقی و استوار بود. ایشان به خوبی میدانستند که مسائل دشوار و قواعد پیچیده را چگونه از زوایای گوناگون بررسی و تحلیل کنند و این از مظاهر نبوغ فکری ایشان بود.
آیتالله العظمی خویی در آموزش شاگردان، بسیار ماهر و مسلط بودند. در تدریس چنان نظاممند عمل میکردند که شاگردانش علاوه بر یادگیری مطلب، روش استنباط را هم میآموختند و میتوانستند آن روش را در تحلیلهای خود بهکار گیرند. در عینحال، روش تدریس ایشان سهل الوصول و دور از پیچیدگی و ملالت بود.
در واقع، آیتالله العظمی خویی در مباحثات علمی خود چهارچوب، روش تحقیق و مبانی مشخصی داشتند و شاگردانش میتوانستند منظومه فکری ایشان را به خوبی دریابند. به همین دلیل ایشان به اصطلاح «صاحب مدرسه» بهشمار میرفتند.
ایشان شاگردانش را به مقتضای قابلیتها و استعدادهایشان به فراگیری علوم دینی گوناگون راهنمایی میکردند.
مبانی، شیوه و کیفیت درس آیتالله العظمی خویی چنان بود که بسیاری از شاگردان ایشان نیز به روش ایشان در تدریس و تتبع پایبند بودند.
بسیاری از فقیهان برجسته معاصر، در حلقه درس ایشان پرورش یافتند و با احراز کرسیهای تدریس در حوزههای نجف و قم، شیوه اجتهادی ایشان را بهشیوه مسلّط و مقبول چند دهه اخیر حوزههای علمیه شیعه تبدیل کردند.
بهرهگیری آیتالله العظمی خویی از استادان برجسته و متعدد، با مشربهای فقهی و اصولی گوناگون و سبکهای متفاوت سبب شد تا آیتالله العظمی ضمن آشنایی با این مشربها و مبانی و ضوابط آنها، به وسعتنظر، ژرفنگری و دقت چشمگیری در اصول فقه دست یابند.
بهکارگیری این مبانی اصولی در فروع فقهی و توجه ویژه ایشان به سند و دلالت احادیث از رهگذر علوم رجال و درایه و دانشهای مرتبط، فقهِ آیتالله العظمی خویی را نیز بر جایگاه ممتازی نشاند و آرای ایشان را از دقت و پختگی برخوردار ساخت.
آیتالله العظمی خویی تا حد امکان از آمیختگی مباحث اصولی و فقهی با مطالب عقلی و فلسفی محض پرهیز میکردند.
بنابراین فقه ایشان تنها مستند به ادله فقهی مانند نصّ قرآن و احادیث بود. ایشان بهویژه در سند احادیث و وثاقت و ضعف راویان بسیار تأمل میکردند.
همچنین در تبیین مطالب اعتدال را رعایت و از ایجاز مخلّ و اطناب مملّ پرهیز میکردند. یک دوره اصول ایشان حدود شش تا هفت سال طول میکشید.
منبع: ویکی فقه
ثبت دیدگاه